Rabu, 20 Mei 2026

Kisah dari Istana Jugra: Sejarah Menarik Raja Abunusah

 

>
Kisah dari Istana Jugra: Sejarah Menarik Raja Abunusah
syed alsagaff <syedalsagaff@gmail.com>18 May 2026 at 21:26
To: syed alsagaff <syedalsagaff@gmail.com>

Salam buat semua. Atok dan Wan sudah balik daripada percutian kami ke Cameron Highlands (CH). Bukan Honeymoon kami tetapi lebih kepada family gathering. Seronok juga setelah lebih tujuh tahun tak ke sana. Terakhir kami pergi tahun 2019, masa Atok masih berkhidmat sebagai pendidik. Kami pergi dengan rombongan bas sekolah. Masa itu, kaki Atok dah mula sakit-sakit dah. Atok mula bawa tongkat berjalan ke sana-sini. Enjoylah juga, walaupun terikat dengan masa. Maklumlah kena ikut itenary yang diluluskan oleh PPD. Tapi kali ini kami berkereta anak beranak. Banyak betul perubahan di CH. Tak sangkalah pembangunannya pesat. Ada mall dan banyak bazaar baru. Setakat strawberry, kobis, jagung manis, keledek jepun, itu semua biasalah. Kali ini yang buat Atok teruja adalah menaiki jeep (Land Rover) sehingga ke Ladang Teh Boh Sungai Palas. Wow, very adventurous. Macam ikut Lucky Strike Challenge. Bayangkan dengan cerun curam dan jalan sempitnya yang berliku-liku. Akhirnya dapat juga kami ke puncaknya untuk menikmati pemandangan majestic sambil menghirup teh panas.

Tidur malam Atok menggigil kesejukan. Bukan kerana tak biasa, tetapi dah tua-tua ini, badan tak lasak macam dahulu lagi. Pijak lantai pun sejuknya dah terasa ke tulang hitam. Sejuk yang amat! Kalau boleh janganlah buang air besar kat sana sepanjang percutian, especially tengah-tengah malam.Time cebuknya itu yang masalah problem. Bayangkan kita cuci berak  dengan air sejuk daripada air botol peti ais. Hah, macam itulah rasanya. Nak pakai shower memanglah ada air panasnya, tapi jamban hanya pakai bidet. Bidet ini terus disambung dengan air dari tangki. Airnya pula bekalan air paip kerajaan. Boleh menangis kalau suhunya bawah 16C, taubat Atok. Anyway, kami anak beranak serta cucu dan besan-besan seronok banget. Pesan Atok, kalau korang nak enjoy shopping, jalan-jalan, datanglah hari-hari biasa, bukan hujung minggu. Selesa dan tak rushing. Pastikan bukan musim hujan serta datang dan balik nanti hanya pada sebelah siang. Takut-takut banyak kawasan banjir dan tanah runtuh. Tak banyak lampu ketika turun malam. Dengan jalan sempit dan dikelilingi hujan, banyak bahayanya.

Oklah, entri Atok pada kali ini masih tentang seorang lagi anak Sultan Abdul Samad. Yang ini ramai tak mengetahui atau kenal. Sebabnya, beliau hanyalah pemimpin masyarakat di Kuala Langat. Tidak dilantik oleh kerajaan untuk berkhidmat di luar Jugra dan Banting. Mungkin kerana bapanya bukan lagi sultan, atau mungkin juga atas sebab-sebab peribadi. Itulah Raja Abunusah @Tunku Ibnu Shah @Raja Sah, putra bongsu Almarhum SAS. Inilah sejarah ringkas beliau yang dapat Atok kumpulkan untuk makluman korang. Andaikata ada perselisihan fakta dengan salasilah dan rekod rasmi keluarga diraja Selangor ini, maafkanlah Atok atas kekhilafan ini. Bukan niat hendak merendahkan atau mengaibkan, apatah lagi keluarga diraja yang telah tiada. Ampun Tuanku. Wallahualam.

Pengenalan

Raja Abunusah, yang turut dikenali sebagai Tunku Ibnu Shah atau Raja Sah, merupakan putera bongsu kepada Sultan Abdul Samad, Sultan Selangor ke-4. Raja Abu Nusah merupakan putera Sultan Abdul Samad, yang dikenali sebagai Marhum Jugra, dan Raja Atfah binti Sultan Muhammad Shah. Baginda merupakan salah seorang daripada anak-anak Sultan Abdul Samad dan mempunyai beberapa adik-beradik sebapa, antaranya Raja Muda Musa, Raja Kahar, Raja Yaakub, dan Raja Mahmud, selain beberapa putera lain yang turut terlibat dalam pentadbiran dan urusan kerabat diraja. Dalam karya J.M. Gullick, Rulers and Residents: Influence and Power in the Malay States, 1870–1920 (Oxford University Press, 1992), baginda disebut sebagai “Raja Sah (Abu Nusah), the Sultan’s youngest son,” sekali gus mengesahkan kedudukan baginda dalam struktur kekeluargaan diraja Selangor.

Seperti kebanyakan putera raja pada akhir abad ke-19, pendidikan Raja Abunusah bersifat tradisional dan berasaskan pengalaman pentadbiran. Di Jugra, yang ketika itu merupakan pusat pemerintahan Selangor, baginda menerima pendidikan agama, adab istana dan asas ketatanegaraan. Walaupun tidak melalui sistem pendidikan elit British seperti generasi bangsawan kemudian, pelantikan baginda dalam pentadbiran tempatan membuktikan tahap literasi dan keupayaan pentadbiran yang diiktiraf pihak kolonial.

Hubungan baginda dengan pentadbiran British agak rapat. Sumber JMBRAS menyebut baginda sebagai “Raja (and friend of Swettenham),” merujuk kepada hubungan dengan Frank Swettenham. Pada tahun 1896, baginda dicatatkan berada di Jugra “with a view to teaching the boys to play,” kemungkinan besar merujuk kepada penglibatan dalam aktiviti sosial atau sukan ala British seperti polo atau kriket.

Pada tahun 1918 dan sekali lagi pada 1921, Raja Abunusah dilantik sebagai ahli dalam Sanitary Board Kuala Langat. Namanya disenaraikan bersama pegawai tinggi kolonial seperti District Officer (Pengerusi), Executive Engineer, dan pegawai perubatan, serta tokoh-tokoh perniagaan Cina dan pegawai teknikal. Kedudukannya sebagai ahli lembaga menunjukkan bahawa beliau bukan pegawai teknikal atau kakitangan bawahan, tetapi seorang wakil Melayu dan kerabat diraja yang berperanan penting dalam pentadbiran tempatan. Kehadirannya berfungsi sebagai penghubung antara pentadbiran British dan komuniti tempatan, memastikan pandangan serta keperluan orang Melayu di Kuala Langat diambil kira dalam setiap keputusan. Raja Abunusah masih aktif dalam urusan pentadbiran tempatan sehingga tahun 1918, iaitu 20 tahun selepas kemangkatan ayahandanya, Sultan Abdul Samad (1898)

Sanitary Board pada ketika itu bertanggungjawab terhadap kebersihan bandar, parit dan saliran, jalan raya kecil, kawalan penyakit berjangkit, pengurusan pasar, dan kutipan cukai kebersihan. Sebagai ahli lembaga, Raja Abunusah terlibat dalam mesyuarat dasar, meluluskan perbelanjaan, membincangkan pembangunan setempat, dan mewakili kepentingan masyarakat Melayu. 

Pada tahun 1921, Sanitary Board (yang kini berkembang menjadi Majlis Perbandaran/Daerah) mula distruktur semula dengan skim gaji yang lebih sistematik. Keanggotaan beliau bersama tokoh lain seperti Towkay Lim Ah Kam dan Raja Tahir bin Raja Kamsah menunjukkan komposisi majlis yang merangkumi pelbagai kaum dan pemimpin masyarakat pada era tersebut. Pelantikan "muka-muka baharu" ini adalah sebahagian daripada pemodenan pentadbiran kolonial di Selangor untuk meningkatkan mutu perkhidmatan di bandar-bandar seperti Telok Datoh dan Jugra.

Selain itu, penglibatan beliau juga signifikan dalam pembangunan fizikal kawasan Kuala Langat. Raja Abunusah terlibat secara langsung dalam keputusan pembinaan dan penyelenggaraan jalan di Jugra dan Sepang, sistem perparitan kawasan pesisir, kawalan malaria, serta pengurusan pasar dan kebersihan bandar kecil. Ini membuktikan bahawa beliau bukan sekadar kerabat diraja pasif, tetapi memainkan peranan aktif dalam membentuk infrastruktur dan kesejahteraan masyarakat setempat pada era kolonial awal abad ke-20. 

Keanggotaan ini meletakkan baginda bersama pegawai daerah, jurutera eksekutif, pegawai kesihatan, dan wakil masyarakat tempatan dalam merancang dasar kebersihan, infrastruktur, kawalan penyakit serta pembangunan Kuala Langat. Walaupun jawatan ini bersifat ex-officio dan bukan bergaji tetap, rekod menunjukkan baginda menerima elaun (pencen) tahunan sebanyak $1,200 antara tahun 1906 hingga 1909, berdasarkan List of Establishments persekutuan dan negeri Selangor.

Keluarga Raja Abu Nusah menetap di rumah besar mereka di lot tanah bernombor 2560 dan 2561 di Jugra, yang ketika itu menjadi pusat pemerintahan Selangor. Di sinilah mereka menguruskan hal ehwal pentadbiran, kediaman diraja, serta tanah pusaka keluarga. Keluarga mereka dikatakan hidup mewah, bahkan memiliki sebuah kereta, sesuatu yang amat menarik untuk diperkatakan bagi penduduk Jugra dan Kuala Langat seluruhnya ketika itu. 

Selepas kemangkatan baginda pada tahun 1927 di Jugra, dan pemakaman di Makam Diraja Bukit Jugra, aset pusaka keluarga diwarisi oleh anak-anak beliau termasuk Raja Jaafar dan Raja Petri. Dalam kalangan anak-anak beliau, nama Raja Petri binti Raja Abunusah muncul paling kerap dalam rekod arkib kewangan negeri Selangor sekitar dekad 1920-an dan awal 1930-an. Secara keseluruhannya, kronologi 1923 hingga 1934 memperlihatkan peralihan dramatik daripada kedudukan mereka sebagai waris kerabat diraja kepada realiti ekonomi yang lebih mencabar. Wallahualam.


Elaun Tahunan beliau sebanyak $1200 dalam tahun 1906

Elaun Tahunan beliau sebanyak $1200 dalam tahun 1909
Tercatat nama beliau dalam Jugra  and Sepang Sanitary Board dalam tahun 1918

Tanah milik keluarga Raja Abunusah terletak di Jugra dalam tahun 1933

RUJUKAN:
Bibliografi / Sumber Rujukan

  • Gullick, J.M. (1992). Rulers and Residents: Influence and Power in the Malay States, 1870–1920. Oxford University Press.
  • Kajian akademik tentang struktur kerajaan Melayu dan hubungan kerabat diraja dengan pentadbiran British.
  • JMBRAS (Journal of the Malaysian Branch of the Royal Asiatic Society). (2008). Records on Malay Nobility and Local Administration. Kuala Lumpur: JMBRAS.
  • Menyediakan maklumat mengenai penglibatan kerabat Melayu dalam pentadbiran tempatan seperti Sanitary Board.
  • The Singapore and Straits Directory, 39th Edition, 1918. Singapore: Singapore Press.
  • Menyenaraikan ahli Sanitary Board dan pegawai kolonial di kawasan Kuala Langat dan Jugra.
  • Wikipedia contributors. (2026). Jugra. In Wikipedia.
  • Menyediakan konteks sejarah Jugra sebagai pusat pemerintahan dan kediaman kerabat diraja.
  • URL: https://en.wikipedia.org/wiki/Jugra
  • List of Establishments: (Federal), Selangor, 1906 & 1909.
  • Menyediakan data elaun tahunan pegawai dan ahli lembaga kerajaan kolonial.
  • Government Gazettes of the Federated Malay States, 1934.
  • Dokumen rasmi yang mencatatkan urusan kewangan dan pinjaman keluarga diraja.
×

 Notification

Sorry! To add this item you have to login/register.

Title
:
Category
:
PUBLIC ARCHIVES
Subcategory
:
STATE
Source
:
Date
:
13 JUL 1933
Record Type
:
DOCUMENT
Accession No
:
1957/0280127W
Hit
:
10
Subject
:
DOCUMENT  
Location
:
HEADQUARTERS


Title
:
Category
:
PUBLIC ARCHIVES
Subcategory
:
STATE
Source
:
Date
:
11 MAR 1931
Record Type
:
DOCUMENT
Accession No
:
1957/0269633W
Hit
:
8
Subject
:
DOCUMENT  
Location
:
HEADQUARTERS
×

 Notification

Sorry! To add this item you have to login/register.

Title
:
Category
:
PUBLIC ARCHIVES
Subcategory
:
STATE
Source
:
Date
:
23 JUN 1930
Record Type
:
DOCUMENT
Accession No
:
1957/0263424W
Hit
:
4
Subject
:
DOCUMENT  
Location
:
HEADQUARTERS
Title
:
Category
:
PUBLIC ARCHIVES
Subcategory
:
STATE
Source
:
Date
:
7 OCT 1904
Record Type
:
DOCUMENT
Accession No
:
1957/0118775W
Hit
:
35
Subject
:
DOCUMENT  
Location
:
HEADQUARTERS
×

 Notification

Sorry! To add this item you have to login/register.

Title
:
Category
:
PUBLIC ARCHIVES
Subcategory
:
STATE
Source
:
Date
:
24 FEB 1923
Record Type
:
DOCUMENT
Accession No
:
1957/0225023W
Hit
:
30
Subject
:
DOCUMENT  
Location
:
HEADQUARTERS
×

 Notification

Sorry! To add this item you have to login/register.

Title
:
Category
:
PUBLIC ARCHIVES
Subcategory
:
STATE
Source
:
Date
:
22 JUL 1904
Record Type
:
DOCUMENT
Accession No
:
1957/0117479W
Hit
:
28
Subject
:
DOCUMENT  
Location
:
HEADQUARTERS
×

 Notification

Sorry! To add this item you have to login/register.

Title
:
Category
:
PUBLIC ARCHIVES
Subcategory
:
STATE
Source
:
Date
:
11 MAR 1931
Record Type
:
DOCUMENT
Accession No
:
1957/0269633W
Hit
:
8
Subject
:
DOCUMENT  
Location
:
HEADQUARTERS



di

Tiada ulasan:

Catat Ulasan

Langgan: Catat Ulasan (Atom)

Sejarah Menarik Stesen Minyak Pertama di Banting

  Pada peringkat awal pembukaan ladang-ladang di Kuala Langat, khususnya sekitar Banting dan kawasan mukim sekitarnya, landskap ekonomi dan ...